Наврӯз: Набзи таърих ва паёми эҳёи ҷовидон
Наврӯз — ин танҳо оғози солшумории хуршедӣ нест. Ин падидаи нодири фарҳангиест, ки аз умқи ҳазорсолаҳо гузашта, то ба имрӯз асолати худро гум накардааст. Он ҷашнест, ки бо табиат тавъам буда, қонунҳои кайҳониро бо зиндагии воқеии инсон пайванд медиҳад. Вақте ки шабу рӯз баробар мешавад ва офтоб ба бурҷи Ҳамал ворид мегардад, на танҳо замин, балки рӯҳи инсон низ ба навшавӣ ниёз пайдо мекунад.
Таърихи пайдоиш: Аз Каюмарс то Ҷамшед
Тибқи ривоятҳои асотирӣ ва нигоштаҳои Абурайҳони Беруниву Умари Хайём, бунёдгузори Наврӯз шоҳ Ҷамшед дониста мешавад. Дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ омадааст, ки Ҷамшед дар ин рӯз бар тахти зарин нишаст ва нури офтоб бар тоҷи ӯ тобида, ҷаҳонро мунаввар кард. Мардум ин рӯзро «Рӯзи нав» ё «Наврӯз» номиданд.
Аммо фалсафаи Наврӯз амиқтар аз як ҷашнвораи дарборӣ аст. Он рамзи пирӯзии Аҳурамандо (нур) бар Аҳриман (торикӣ) мебошад. Ин тазод дар гузари фаслҳо — ғолибияти баҳор бар зимистони қаҳтун — таҷассум ёфтааст.
Русум ва суннатҳои наврӯзӣ: Поксозии куллӣ
Наврӯз аз чанд марҳилаи муҳим иборат аст, ки ҳар кадоме маънои амиқи равонӣ ва иҷтимоӣ дорад:
Хонатаконӣ: Пеш аз омадани Наврӯз мардум манзилҳои худро аз гарду ғубор пок мекунанд. Ин рамзи дур кардани энергияи манфӣ ва омодагӣ барои қабули хайру баракати нав аст.
Кишти сабза: Занони тоҷик чанд рӯз пеш аз ид гандум ё нахудро дар зарфҳо тар мекунанд. Сабза рамзи зиндагии дубора ва хуррамии рӯзгор аст.
Оштикунон: Муҳимтарин ҷузъи маънавии Наврӯз бахшиши гуноҳҳост. Касоне, ки бо ҳам қаҳрӣ буданд, дар ин рӯзҳо даст ба гардани ҳам оварда, кинаҳоро аз дил берун мекунанд.
Дастурхони идона: "Ҳафт син" ва фалсафаи некӣ
Дастурхони наврӯзӣ бояд бо ҳафт чизи бо ҳарфи "С" оғозшаванда оро ёбад, ки ҳар яке паёми хос дорад:
Сумбол (Райҳон): Нишони ҷавонӣ ва тароват.
Себ: Рамзи зебоӣ ва саломатӣ.
Санҷид: Рамзи ишқ ва меҳрубонӣ.
Сирко: Рамзи сабр ва дарозумрӣ.
Сир: Рамзи шифо ва тиб.
Суманак: Шоҳсутуни дастурхон, рамзи нерӯ ва фаровонии ризқ.
Суманак: Рӯҳи ҷамъиятии Наврӯз
Пухтани суманак як маросими дастаҷамъӣ аст. Шаб то саҳар гирди дег ҷамъ омадани занон, дафзаниву таронахонӣ ва орзуҳои нек кардан нишони ваҳдати мардум аст. Суманак танҳо як ғизо нест, он натиҷаи заҳмати муштарак ва нишони саховати замин аст.
Наврӯз дар замони муосир
Имрӯз, ки Наврӯз мақоми байналмилалӣ гирифтааст, он ҳамчун пули пайвандгари тамаддунҳо хизмат мекунад. Дар ҷаҳони пур аз тазодҳо, паёми Наврӯз — "Панди нек, гуфтори нек ва кирдори нек" — аз ҳарвақта бештар муҳим аст. Ин ҷашн ба инсоният ёд медиҳад, ки бо табиат созиш кунад, на ҷанг.
Наврӯз ҷашни пирӣ надорад. Ҳар сол он бо ҳамон шукӯҳ ва умедҳои нав меояд. Он ба мо мегӯяд, ки пас аз ҳар зимистони сахт баҳори шукуфон меояд. Бигзор, Наврӯзи имсола барои ҳар як фарди худогоҳ оғози саҳифаи тоза дар ҷодаи худшиносӣ ва саодат бошад.
Наврӯзи оламафрӯз муборак!
Сардори шӯъбаи Агентии назорат дар сохаи маориф ва илми назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар минтақаи Зарафшон Хуҷамиров Шаҳобиддин